کتاب «وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه» یکی از ستونهای استوار دانش فقه و حدیث در جهان تشیع است که در قرن یازدهم هجری به رشته تحریر درآمد. نویسنده این اثر که از بزرگترین عالمان محدث و فقیهان مکتب اخباری به شمار میرود، بیش از بیست سال از عمر خود را صرف گردآوری، دستهبندی و پالایش روایات فقهی کرد تا مجموعهای منسجم برای استنباط احکام شرعی فراهم آورد. این کتاب در ردیف جوامع حدیثی ثانویه قرار میگیرد و بهدلیل جامعیت و نظم بیبدیلش، از زمان نگارش تاکنون، منبع اصلی و ناگزیر تمام مجتهدان برای دستیابی به احادیث معصومان در ابواب مختلف فقهی بوده است.
در جلد سیوهفتم از این مجموعه عظیم، تمرکز اصلی بر روایات مربوط به کتاب «دیات» و تبیین جزئیات حقوقی مرتبط با جبران خسارتهای بدنی است. نویسنده با روشی قاعدهمند، احادیث را بر اساس ابواب فقهی چیدمان کرده و در هر بخش، ابتدا روایات صحیح و مشهور را آورده و سپس به ذکر شواهد و احادیث متمم پرداخته است. موضوعات کلیدی این مجلد شامل مقادیر دیه اعضای بدن، احکام قتل عمد و غیرعمد، و تفاوتهای فقهی در مسئولیتهای مدنی ناشی از جراحات است. مسائل اخلاقی و حقوقی پیچیدهای همچون قصاص، عفو و نقش عاقله در پرداخت خسارت، از منظر روایات نبوی و ائمه در این بخش کالبدشکافی میشود. نکتهای که خواننده متخصص را به تامل وامیدارد، دقت نویسنده در جمعبندی تعارضات ظاهری میان برخی روایات از طریق دستهبندیهای موضوعی و افزودن عناوین ابواب است که به مثابه فتوای محدثانه وی تلقی میشود. این مجلد به خوبی نشان میدهد که چگونه دانش حدیث در خدمت انتظامبخشی به مناسبات اجتماعی و قضایی قرار میگیرد.
کتاب مذکور جایگاهی بیبدیل در حوزههای علمیه و مراکز پژوهشهای اسلامی دارد. وفور شروح و تعلیقات بر این کتاب نشاندهنده تاثیر عمیق آن بر روند قانونگذاری و استنباط فقهی در چهار سده اخیر است. نقطه قوت اصلی این جلد و کل مجموعه، ایجاز در عین جامعیت و حذف زواید سندی برای تسهیل در دسترسی به متن روایت است، بدون آنکه به اعتبار علمی آن خدشهای وارد شود. مخاطب هدف این کتاب، مجتهدان، مستنبطان احکام، دانشجویان دکتری حقوق اسلامی و پژوهشگران تاریخ تشیع هستند که به دنبال ریشههای روایی قوانین جزایی و مدنی میگردند.
