کتاب «هستی و علل آن»، شرحی است بر نمط چهارم از اثر معروف حکیم ابوعلی سینا، «الاشارات و التنبیهات». این اثر فلسفی در پی پاسخ به پرسشهای بنیادین درباره ماهیت هستی و قلمرو آن است. نویسنده، در این اثر به تفصیل بررسی میکند که آیا هستی محدود به مادیات و اجسام است یا شامل موجودات مجرد نیز میشود. شارح کتاب نیز با تکیه بر حکمت مشاء و با استناد به برهانهای عقلی، به گسترش مباحث فلسفی در این زمینه پرداخته است.
کتاب در هشت بخش اصلی تدوین شده است که هر کدام به موضوعات مختلف فلسفی پیرامون هستی و علل آن میپردازد. در بخش اول، موضوع اعم بودن موجود از محسوسات بررسی میشود. در بخشهای بعدی، نویسنده به اقسام علل و احکام آنها، اثبات واجبالوجود، اثبات توحید، خواص واجبالوجود، نفی ضدّ و مثل از واجبالوجود، اثبات علم واجب و در نهایت، برهان صدیقین و اوثق بودن آن میپردازد. این بخشها از لحاظ منطقی و فلسفی، پایهگذار درک عمیقتری از هستی و قوانین آن است.
این کتاب نه تنها به تبیین دقیق و مفصل نظریات ابن سینا درباره هستی میپردازد، بلکه ارتباط میان حکمت مشاء و حکمت متعالیه را نیز روشن میسازد. در واقع، ابنسینا را باید بنیانگذار حکمت متعالیه دانست که میتواند میان بحثهای عقلی و ذوقی ارتباط برقرار کند. این اثر بهویژه برای کسانی که در جستجوی درک عمیقتری از فلسفه ابنسینا و تأثیرات آن بر اندیشمندان بعدی مانند شیخ اشراق و صدرالمتألهین هستند، منبعی غنی و پراهمیت به شمار میآید.
