«عیار نقد ۲»، پژوهشی تحلیلی در حوزه فلسفه اسلامی است که با هدف بازخوانی، نقد و پالایش برخی از مشهورترین مباحث فلسفی تدوین شده است. پنج مسئله بنیادی در این اثر در کانون بحث قرار گرفته است: اصالت وجود، معاد جسمانی، وجود کلی، فطری بودن دین و علم حضوری. این اثر ادامه رویکرد مؤلف در بررسی انتقادی مبانی فلسفه اسلامی است و بر آن است که نشان دهد فلسفه اسلامی همزمان که دستاوردهای مهمی داشته، در برخی حوزهها به بازنگری جدی نیاز دارد.
بخش مهمی از کتاب به تحلیل و نقد آراء ملاصدرا درباره اصالت وجود و معاد جسمانی اختصاص دارد. نویسنده ابتدا پیشینه بحث «اصالت وجود» را از دوران باستان تا عصر صدرایی مرور میکند، سپس تحول مفهومی این اصل و نسبت آن با عرفان نظری را میسنجد و برداشت صدرایی از آن را با رویکرد عرفا مقایسه میکند. معیار او در نقد، سنجش این نظریات با زمینه تاریخی و پیامدهای نظری و عملی آنهاست. در ادامه، مسئله «وجود کلی» با رویکردی تاریخی-انتقادی بررسی شده و نشان داده میشود که این بحث در فلسفه اسلامی بهجای آنکه به پرسشهای بنیادین وجودشناختی بپردازد، به جدالی انتزاعی و کمثمر تبدیل شده است. در موضوع «فطری بودن دین»، نویسنده با توجه به رواج این ایده در دهههای اخیر و پیوند آن با الهیات مسیحی، آن را از منظر معرفتشناسی به چالش میکشد. در بحث «علم حضوری» نیز آرای متفکران معاصر نقد میشود و یثربی استدلال میکند که برخلاف آنچه برخی میپندارند، علم حضوری توان حل مشکلات معرفتشناختی را ندارد. مجموعه این مباحث در کنار بررسی تطبیقی دیدگاه ابنسینا و ملاصدرا درباره معاد، ساختاری فراهم کرده که خواننده میتواند به صورت منظم با نقاط قوت و ضعف استدلالهای رایج در فلسفه اسلامی مواجه شود.
کتاب حاضر در میان آثار تحلیلیِ معاصر درباره فلسفه اسلامی جایگاهی ویژه دارد، زیرا برخلاف رویکردهای مدافعهجویانه، بر ضرورت نقد درونی و اصلاح مبانی تأکید میکند. نویسنده، با ادبیاتی روشن و صریح، تلاش میکند نشان دهد که برخی مسائل فلسفه اسلامی، بدون پالایش و بازخوانی نمیتوانند در گفتوگوی امروزین فلسفه سهم مؤثری داشته باشد. ازاینرو، این کتاب برای پژوهشگران فلسفه اسلامی، دانشجویان فلسفه، علاقهمندان حکمت متعالیه و نیز منتقدانی که بهدنبال فهم دقیقتر نقاط اختلاف میان مکاتب فلسفی هستند، منبعی کاربردی است. ویژگی برجسته کتاب، اتکا بر تحلیل تاریخی در کنار نقد مفهومی است که امکان میدهد خواننده منشأ شکلگیری یک مسئله، تحولات آن و پیامدهای فکریاش را در یک چارچوب منسجم دنبال کند.
