کتاب «نظام سیاسی و دولت در قرآن کریم» با هدف استخراج و تبیین نظریههای سیاسی از متن قرآن نگاشته شده است. نویسنده در این کتاب کوشیده تا با رویکردی راهبردی و با تأمل در آیات، قرآن را به مثابه «کتاب زندگی» و نقشه راهی برای پیشرفت انسان معرفی کند که حاوی نظریهای منسجم درباره نظم و نظام اجتماعی است. محور اصلی این اثر، تبیین «نظریه نظم و نظام ولایی توحیدی» بهعنوان زیرساخت تمامی نظامهای قرآنی و اسلامی است و در این مجلد، بخش مربوط به نظام سیاسی و دولت از این نظریه گسترده، بهشکلی مبسوط و روشمند مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است.
نویسنده با اتکا به مبانی تفسیر اجتهادی، در پی کشف و استخراج عناصر و مؤلفههای اصلی یک نظام سیاسی از دل آیات قرآن برآمده است. ساختار کتاب بر اساس هشت محور کلیدی طراحی شده که هر یک به جنبهای از نظریه دولت در قرآن میپردازد؛ این محورها عبارتند از: ضرورت تأسیس نظام سیاسی و دولت اسلامی، عناصر تشکیلدهنده آن، مرزها، شبکه قدرت، مرکز تصمیمگیری، گستره وظایف و اختیارات، چگونگی جریان قدرت و در نهایت بازخوردهای آن. این دستهبندی نشاندهنده نگاه تمایزگذار قرآن به انواع حاکمیتهاست که برخی را برآمده از اراده طاغوتها و سلطهگران و برخی دیگر را مبتنی بر عبودیت و حاکمیت الهی میداند. به این ترتیب، کتاب صرفاً به بیان ضرورت دولت بسنده نکرده، بلکه به تبیین شاخصههای دولت مطلوب و طرد اشکال انحرافی آن نیز پرداخته است. مفاهیمی چون آزادی سیاسی، حق انتخاب، نظارت و عدالت نیز در چارچوب این نظریه قرآنی معنا و جایگاه مشخصی مییابند.
کتاب «نظام سیاسی و دولت در قرآن کریم» بهعنوان یکی از آثار شاخص در حوزه مطالعات سیاسی اسلامی و قرآنپژوهی معاصر به شمار میرود که نشاندهنده ظرفیتهای بالای پژوهشهای قرآنی در پاسخگویی به نیازهای روز جامعه اسلامی است. این اثر منبعی ارزشمند برای پژوهشگران و دانشجویان رشتههای علوم سیاسی، فلسفه سیاسی، فقه سیاسی و تفسیر قرآن محسوب میشود. اهمیت کتاب در آن است که با عبور از کلیگوییهای رایج، به ساختشکنی مؤلفههای یک نظام سیاسی بر اساس آیات قرآن پرداخته و تلاش کرده است تا نظریهای منسجم و سیستماتیک را ارائه دهد که هم به مبانی نظری (مانند مرکز تصمیمگیری و مشروعیت) و هم به عرصه عمل (مانند سیاست خارجی و جریان قدرت) توجه دارد. مخاطبان این کتاب، علاوه بر محققان حوزوی و دانشگاهی، همه کسانی هستند که به دنبال درکی عمیق و مستند از دیدگاه قرآن در باب حکومت و دولت و همچنین چگونگی تطبیق آن با مسائل دنیای مدرن هستند.
