کتاب «پیدایش و اعتقادات شیعه در اسلام» اثری پژوهشی و تحلیلی در زمینه تاریخ و کلام شیعه است. این کتاب به بررسی فرآیند شکلگیری تاریخی مذهب شیعه و بنیانهای اعتقادی آن در بستر تاریخ صدر اسلام میپردازد. اثر مذکور با رویکردی علمی و مبتنی بر منابع تاریخی و کلامی کهن تدوین شده و تلاش دارد تصویری ساختارمند از مراحل تکوین هویت شیعی ارائه دهد. مخاطب اصلی این کتاب، پژوهشگران و دانشجویان حوزه مطالعات اسلامی و تاریخ ادیان هستند.
محتوای کتاب به دو بخش اصلی «پیدایش تاریخی» و «اعتقادات کلامی» تقسیم میشود. در بخش تاریخی، نویسنده به تحلیل رویدادهای پس از رحلت پیامبر اسلام و شکلگیری مفهوم امامت و جانشینی در میان گروهی از مسلمانان میپردازد و تحولات اجتماعی و سیاسی مؤثر بر این جریان را ردیابی میکند. در بخش اعتقادی، اصول و فروع اعتقادی شیعه، مانند امامت، عدل، مهدویت و مرجعیت دینی، با استناد به متون کهن و با ذکر دیدگاههای مختلف داخلی و گاه نقدهای واردشده، مورد بحث قرار میگیرد. نویسنده با تمرکز بر تطور تاریخی مفاهیم، سعی در ارائه تحلیلی زمینهمند و دور از تقلیلگرایی دارد.
این اثر را میتوان یک منبع دانشگاهی و نسبتاً جامع برای آشنایی با ریشههای تاریخی و مبانی فکری شیعه دانست. نقاط قوت کتاب، ساختار منطقی، ذکر منابع متعدد و پرهیز از کلیگوییهای رایج در برخی متون مشابه است. این کتاب برای محققان تاریخ اسلام، دانشجویان مذاهب اسلامی و علاقهمندان به مطالعه تطبیقی در حوزه کلام اسلامی مفید است، اما مطالعه آن بهعنوان تنها منبع کافی نیست و نیاز به مقایسه با آثار دیگر پژوهشگران دارد.
