کتاب «مطالعه انتقادی آرای مجتهد شبستری» اثری است پژوهشی و تحلیلی در حوزه اندیشه دینی و کلام معاصر که به بررسی و نقادی دیدگاههای یکی از روشنفکران دینی معاصر ایران میپردازد. این اثر در قالب مجموعه مقالات طراحی شده که صورتبندی سهلایهای دیدگاههای مورد نقد را از مبانی پایه تا نتایج روبنایی طرح میکند. تمرکز کتاب بر نقد روششناسی هرمنوتیکی و فلسفه زبانیِ مجتهد شبستری و نیز بررسی آرای دینشناختی و سیاسی اوست؛ موضوعاتی که در فضای بحثهای کلامی و فهم دین در ایران معاصر اهمیت فزایندهای یافته است. کتاب از منظر فهم دین و قرآن و نقد نسبت آن با مبانی هرمنوتیکی به مخاطبان حوزههای کلام، الهیات و فلسفه دین معرفی میشود و سعی دارد فراتر از ذکر صرف دیدگاهها، به ارزیابی بنیادین مفروضات و پیامدهای فکری آنها بپردازد.
این اثر بهطور نظاممند آرای مجتهد شبستری را در سطح مبانی، مباحث واسط و نتایج روبنایی واکاوی میکند. مجتهد شبستری با بهرهگیری از مباحث هرمنوتیک و فلسفه زبان، برخی از اصول سنتی فهم دین و رابطه آن با متن قرآن و سنت را دگرگون میبیند و آنان را در نسبت با فهم تجربه پیامبر(ص) از جهان بازتعریف میکند، همچنین نقد روش فقها و تفسیرهای سنتی دین از جمله موضوعات مورد توجه اوست؛ اما نویسنده کتاب، این دیدگاهها را از حیث فنی و منطقی به چالش کشیده و آن را دچار خلطها، مغالطهها و آرای نامتقن دانسته است؛ از جمله در حوزه فهم رابطه متن و معنا، نسبت به قرآن و پیامبر و کاربرد مبانی نظری در نهادهای اجتماعی و حقوقبشر.
این کتاب را میتوان نمونهای از نقد علمی-کلامی دانست که در فضای بحثهای روشنفکری دینی ایران معاصر منتشر شده و میتواند برای پژوهشگران و دانشجویان رشتههای کلام، فلسفه دین و مطالعات دینی مفید باشد. اثر با تأکید بر نقد مبانی هرمنوتیکی و پیامدهای فکری آنها در فهم دین، عرصهای جدی برای گفتوگوی علمی فراهم میسازد و برای کسانی که به نقد معاصر نسبت به روشهای فهم دین و قرآن علاقهمندند، منبعی قابل توجه است. بهویژه مخاطبان علاقهمند به نسبت میان سنت کلامی و مباحث فلسفی-زبانی در حوزه دین، این کتاب را بهمثابه فرصتی برای تعمیق نگاه نقادانه به مبانی فهم دین و نقادان دینپژوهی معاصر خواهند یافت.
