کتاب «ترجمه و شرح بدایة الحکمه»، اثر علی شیروانی، بازنویسی، ترجمه و شرح تفصیلی کتاب مشهور «بدایة الحکمة»، تألیف علامه سید محمدحسین طباطبایی است؛ متنی بنیادین در فلسفه اسلامی که چکیدهای از مباحث حکمت متعالیه و آخرین صورتبندی فلسفه صدرایی محسوب میشود. نسخه حاضر نخستین جلد از مجموعهای چهارجلدی است که در آن متن اصلی، همراه با ترجمه روان و شرح آموزشی ارائه شده است. شیروانی با تأکید بر اینکه «بدایة الحکمة» متنی استدلالی، موجز و فاقد حشو است، و در میان متون حکمت متعالیه جایگاهی مشابه «اشارات» ابنسینا در حکمت مشاء دارد، این شرح را با هدف رفع دشواریهای فهم متن اصلی برای دانشجویان و نوآموزان نگاشته است.
ساختار جلد نخست کتاب بر اساس تقسیمات اصلی فلسفه اسلامی تنظیم شده و مباحثی همچون کلیات وجود، وجود خارجی و ذهنی، وجود مستقل و رابط، مواد سهگانه (وجوب، امکان، امتناع)، و احکام ماهیت را در بر میگیرد. نویسنده در شرح هر مبحث ابتدا موضوع و محمول مسئله را با دقت روشن میکند؛ زیرا از نظر او بخش مهمی از خطاهای فلسفی ناشی از نادرستی تصویر اولیه مسئله است. سپس براهین متن اصلی را در قالب منطقی بازسازی کرده و مقدمات هر برهان را توضیح میدهد، حتی در مواردی که مقدمات در متن علامه طباطبایی نیامده است. بنابر گفته شیروانی، در این فرایند از منابع معتبر فراوانی، بهویژه آثار شهید مطهری مانند اصول فلسفه و روش رئالیسم و شرح منظومه، استفاده شده تا بیان مسائل فلسفی روشنتر و قابلفهمتر ارائه شود. به دلیل همین رویکرد، کتاب علاوه بر ترجمه، نوعی بازآرایی آموزشی و روشمند از دستگاه فکری حکمت متعالیه را نیز ارائه میکند.
«ترجمه و شرح بدایة الحکمه» از نظر آموزشی یکی از معتبرترین و قابلاستفادهترین منابع برای ورود نظاممند به فلسفه اسلامی بهشمار میآید. این اثر با سادهسازی منطقی مباحث، تشریح دقیق موضوعات پیش از استدلال، و دستهبندی روشن مطالب، توانسته است فاصله میان متن موجز علامه طباطبایی و میزان آشنایی دانشجویان امروز را کاهش دهد. استفاده از منابع فلسفی سنتی و معاصر، و نقل برخی تقریرات شهید مطهری، کیفیت علمی کتاب را تقویت کرده است. جلد نخست، که به مباحث بنیادین وجودشناسی اختصاص دارد، میتواند برای دانشجویان فلسفه، طلاب علوم دینی، و علاقهمندان به مبانی حکمت متعالیه یک منبع پایه، شفاف و قابل اتکا باشد. این مجموعه بهویژه برای مخاطبان جوان که به دنبال فهم مرحلهبهمرحله دستگاه فلسفی علامه طباطبایی هستند، اثری راهگشا و آموزشی محسوب میشود.
