کتاب «تکوین عقلانیت: به سوی میانرشتگی در الاهیات و علم» یکی از آثار برجسته در حوزه فلسفه دین و علم به شمار میرود که به قلم فیلسوف و الهیدان معاصر، ونتزل ون هویستین، نگاشته شده است. اثر حاضر تا با نگاهی نو، به بررسی مفهوم عقلانیت و امکان گفتوگو میان دو حوزه به ظاهر بعید علم و دین بپردازد. ویژگی برجسته این کتاب در آن است که صرفاً به تاریخچه عقلانیت نمیپردازد، بلکه با رویکردی میانرشتهای، چالشهای فراروی عقلانیت در دوران پستمدرن را نیز کانون توجه خود قرار میدهد.
محتوای کتاب حول محوریت نقد رویکردهای سنتی به عقلانیت و ارائه فهمی نوین از آن شکل گرفته است. نویسنده با به چالش کشیدن دوگانه عینیتگرایی مبناگرایانه و نسبیگرایی نامبناگرایانه، از دیدگاهی با عنوان «پسامبناگرا» دفاع میکند که ضمن اذعان به زمینهمندی و خطاپذیری فهم بشری، امکان دستیابی به عقلانیتی پویا و نقاد را نیز ممکن میداند. او در این مسیر، به بررسی برهمکنش پیچیده میان عقلانیت، الهیات و علم میپردازد و نشان میدهد که الاهیات و علوم تجربی، برخلاف تصور رایج که آنها را حوزههایی ناهمگون یا متعارض میداند، بهواسطه تعهد مشترک خود به کاوش عقلانی میتوانند به گفتوگویی سازنده دست یابند. کتاب با طرح این ایده که عقلانیت نباید در ساختارهایی خشک و انعطافناپذیر محدود شود، راه را برای تعامل پویای رشتههای مختلف علمی و دینی میگشاید و بر اهمیت رویکردی میانرشتهای در مواجهه با مسائل پیچیده معاصر تأکید میورزد.
کتاب «تکوین عقلانیت» بهواسطه رویکرد تحلیلی و میانرشتهای خود، توانسته است نظر پژوهشگران و دانشجویان حوزه فلسفه، الهیات و مطالعات علم را به خود جلب کند. این اثر با فراهم آوردن چارچوبی نظری برای گفتوگوی میان علم و دین، گامی مهم در این عرصه به شمار میرود. از نقاط قوت اثر، میتوان به نقد موشکافانه رویکردهای مبناگرایانه و دفاع از چشماندازی اشاره کرد که ضمن حفظ التزام به عقلانیت، انعطافپذیری لازم برای تعامل با پیچیدگیهای تفکر معاصر را نیز داراست.
