کتاب «نظریه تمدنی امام موسی صدر» یکی از آثار برجسته در حوزه اندیشه تمدنی در ایران معاصر است. این کتاب حاصل سالها تحقیق و بازخوانی آثار و سخنان امام موسی صدر، متفکر و مصلح اجتماعی برجسته شیعه در لبنان است. نویسنده که از صاحبنظران در حوزه فلسفه سیاسی و اندیشه امام موسی صدر به شمار میرود، در این اثر میکوشد تا با نگاهی نظاممند و فلسفی، نظریهای منسجم را از لابهلای گفتارها، نوشتارها و کنشهای اجتماعی امام موسی صدر استخراج و ارائه کند. ویژگی متمایز این اثر، تمرکز آن بر بنیانهای فلسفی اندیشه سیاسی و تمدنی امام موسی صدر است که آن را از سایر آثاری که صرفاً به جنبههای عملی و اجتماعی زندگی ایشان پرداختهاند، متمایز میکند.
نویسنده نشان میدهد که در اندیشه صدر، تمدنسازی مبتنی بر مجموعهای از الزامات و شاخصهای بنیادین است که از جمله مهمترین آنها میتوان به «کار و تلاش» بهعنوان جوهره تمدن، «عدالت» بهعنوان تاریخساز و «آزادی» بهعنوان بستر بروز استعدادهای انسانی اشاره کرد. در این نظریه، «دین» ظرفیتی بیبدیل و همهجانبه برای تمدنسازی دارد و میتواند انسان را به سوی زندگی عقلانی و اخلاقی هدایت کند. یکی از بخشهای مهم کتاب به تحلیل انتقادی امام موسی صدر از تمدن غرب اختصاص دارد. از منظر ایشان، تمدن غرب با ویژگیهایی چون مادیگرایی، خودخواهی، و فقدان پایههای دینی و اخلاقی، نه تنها افولیافته است، بلکه با تحمیل جنگها و حمایت از رژیم صهیونیستی، به سلطهگری خود ادامه میدهد. در مقابل، تمدن مطلوب اسلامی بر پایه توحید، کرامت انسانی، همزیستی مسالمتآمیز و استفاده توأمان از علم و دین بنا میشود. همچنین کتاب به واکاوی علل ضعف و عقبماندگی جوامع اسلامی از نگاه امام موسی صدر میپردازد و عواملی چون فقدان صداقت، تنبلی و سستی، و انفکاک میان نظر و عمل را بهعنوان موانع اصلی درونی احیای تمدن اسلامی برمیشمارد.
«نظریه تمدنی امام موسی صدر» را میتوان اثری پیشگام و بنیادین در حوزه مطالعات تمدنی اسلام به شمار آورد که با رویکردی فلسفی و انتقادی به بازخوانی اندیشههای یک کنشگر مؤثر جهان اسلام پرداخته است. این کتاب که حاصل یک پژوهش علمی و دانشگاهی است، توانسته است با نظاممند کردن آرای پراکنده امام موسی صدر، افقهای تازهای را برای پژوهشگران و دانشجویان علاقهمند به موضوع تمدن نوین اسلامی و اندیشه سیاسی متأخر شیعه بگشاید. نقاط قوت اثر را میتوان در استفاده از منابع معتبر و متعدد از آثار امام موسی صدر، نگاه جامع و سیستماتیک به موضوع و نیز تلاش برای ارائه یک نظریه تمامعیار و نه صرفاً شرح حال یا توصیف دانست. این کتاب بهدلیل عمق تحلیلی و رویکرد تخصصیاش، بیشتر به کار دانشجویان و پژوهشگران رشتههای علوم سیاسی، اندیشه اسلامی، جامعهشناسی و تاریخ تمدن میآید. همچنین برای همه کسانی که به دنبال درکی عمیقتر از چگونگی پیریزی یک تمدن نوین اسلامی بر پایه اندیشههای ناب یک عالم دینی تأثیرگذار هستند، مطالعه آن سودمند و روشنگر خواهد بود.
