کتاب «عصیان» مجموعهای از سرودههای فروغ فرخزاد است که نخستین بار در سال ۱۳۳۱ منتشر شد. این اثر، نخستین دفتر شعری است که از این شاعر به چاپ رسید و نشاندهنده آغاز مسیر هنری اوست. در این دفتر، صدایی جوان و جسور با زبانی بیپرده، به بیان سرگشتگیها، شورهای روحی و اعتراضهای فردی و اجتماعی میپردازد. سبک شعرها در این مجموعه، عموماً کلاسیک و متأثر از قالبهای کهن فارسی است، اما محتوای آن نو و سرشار از بیتابیهایی است که از روحی حساس و جستجوگر سرچشمه میگیرد. این کتاب، سرآغاز یک انقلاب درونی است که در آثار بعدی نویسنده به کمال میرسد. این دفتر، طنین نخستین فریادهای شاعرانهای است که قرار است در دهههای بعد، یکی از اثرگذارترین صداهای شعر مدرن فارسی را شکل دهد.
در «عصیان»، جهان شعری حول محور احساسات تند و بیقرار شاعرانه میچرخد. درونمایههای اصلی این مجموعه، عشق، تنهایی، درد زیستن، سرخوردگی از سنتهای دستوپاگیر و فریاد علیه وضعیت موجود است. شاعر با تصاویری گاه تلخ و گاه غنایی، از رنجهای درونی، یأس و حسرت سخن میگوید و نسبت به قیدوبندهای جامعه و محدودیتهای فردی عصیان میکند. شخصیت سخنپرداز شعرها، موجودی است درگیر با خویشتن و جهان اطراف که آرامش را نمییابد و این بیقراری را با زبانی مستقیم و بیتزئین فریاد میزند. اگرچه در برخی اشعار، تأثیرپذیری از سبک شاعران پیشین مشهود است، اما نفسِ عصیانگر و صدای بیپروای اثر، آن را به متنی متمایز در زمان خود تبدیل میکند. این مجموعه، بیش از آنکه بهدنبال ارائه راهحل باشد، وضعیت بحرانی و التهاب روحی یک انسان در آستانه تحول را ثبت میکند.
«عصیان» بهعنوان نقطه آغاز شاعری صاحبسبک، از منظر تاریخی و تکوینی اهمیت بسیاری دارد. این کتاب زمینهساز تحولات بزرگتری است که در آثار بعدی نویسنده نمایان میشود و به همین دلیل، برای درک سیر تحول شعر مدرن فارسی، متنی کلیدی محسوب میگردد. منتقدان، این دفتر را اغلب بهعنوان اثر یک شاعر جوان و در حال جستجو ارزیابی میکنند که در آن نشانههای استعداد درخشان و جسارت بیبدیل آشکار است، اما هنوز به پختگی و یکپارچگی سبکی نرسیده است. این کتاب برای علاقهمندان به تاریخ شعر معاصر ایران و کسانی که قصد مطالعه فرآیند شکلگیری یک ذهنیت شاعرانه بزرگ را دارند، منبعی ضروری و جذاب است. همچنین، برای پژوهشگران ادبیات، مطالعه این دفتر جهت ردیابی خاستگاههای فکری و زبانی یک جریان مهم شعری، حائز اهمیت فراوان است.
