کتاب «تولدی دیگر» آخرین دفتر شعر منتشرشده در دوران حیات فروغ فرخزاد است که نقطه اوج تحول فکری و هنری او محسوب میشود. این اثر در سال ۱۳۴۲ منتشر شد و جایگاه شاعر را بهعنوان یکی از اثرگذارترین چهرههای شعر معاصر فارسی تثبیت کرد. این مجموعه با پشت سر گذاشتن فضایی غنایی و شخصینگر، ورود جسورانهای به قلمرو شعر اجتماعی و اندیشههای فلسفی درباره هستی، مرگ و زندگی دارد. شعرهای این کتاب نشاندهنده گذار از «من» شعری محدود به «ما»یی گستردهتر و درگیر با مسائل انسانی و جامعه پیرامون است. «تولدی دیگر» با زبانی پخته، تصاویری نو و ساختاری محکم، چشماندازی تازه از شعر فارسی در دهه ۱۳۴۰ شمسی ارائه میدهد.
در این مجموعه، شاعر از دل تجربیات شخصی و عاطفیِ پیشین فراتر رفته و به مفاهیم جهانشمولی مانند جستوجوی هویت، رهایی، تنهایی و پرسشگری هستیشناختی میپردازد. شعرهای بلندی مانند «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» و «تولدی دیگر» نماد این تحول عمیق هستند. در این اشعار، «من» شعری دیگر تنها معشوقمحور یا درگیر احساسات فردی نیست، بلکه به سوژهای آگاه و جستوجوگر تبدیل میشود که در پی یافتن معنا در جهانی پیچیده و گاه پوچ است. تصویرسازیهای این مجموعه قوی، ملموس و برآمده از نگاهی نقادانه به سنتها و محدودیتهای اجتماعی است. درونمایه اصلی، گذر از تاریکی و یأس بهسوی بینشی روشنگرانه و پذیرش زندگی با تمام زشتیها و زیباییهایش است.
«تولدی دیگر» را عموماً نقطه عطف و تکاملیافتهترین اثر شاعر میدانند که تأثیر شگرفی بر جریان شعر معاصر ایران گذاشت. این کتاب بهدلیل تلفیق موفق احساسات عمیق انسانی با نگاهی جامعهنگر و فلسفی، هم در میان منتقدان و هم در نزد مخاطبان عام شعر، جایگاهی ممتاز یافته است. زبان شعرها از یک سو ساده و بیپیرایه و از سوی دیگر نمادین و چندلایه است که امکان تفسیرهای گوناگون را فراهم میکند. این مجموعه برای علاقهمندان به شعر نوی فارسی که بهدنبال آثاری با درونمایههای عمیق اگزیستانسیالیستی و اجتماعی هستند، ضروری محسوب میشود. همچنین برای پژوهشگران ادبیات معاصر، این کتاب سندی مهم از تحول سبکی و محتوایی شعر زنان در آن دوره به شمار میرود.
