کتاب «مجموعه آثار علامه جعفری (جلد ۱۲): انسانشناسی» یکی از مجلدات مجموعه آثار فکری و پژوهشی محمدتقی جعفری است که در زمره آثار فلسفی انسانشناختی قرار میگیرد و با هدف ارائه تصویر کلی و تحلیلی از چیستی انسان و معنا و جایگاه وی در هستی تدوین شده است. اثر بر مبنای جمعآوری مباحث پراکنده درباره انسان در سایر آثار نویسنده تدوین شده و بهلحاظ موضوعی در پی پاسخدادن به پرسشهای بنیادین انسان درباره خود و جهان است؛ پرسشهایی که در سنت فلسفی و کلامی از مهمترین موضوعات تلقی میشود. اهمیت کتاب در این است که موضوع انسانشناسی را بهعنوان نقطه مرکزی فهم نظریات دیگر در فلسفه انسان و علوم اجتماعی و دینی قرار میدهد.
در این کتاب، نظام موضوعی بحث حول محور «سؤالات ششگانه» درباره انسان سامان یافته است که عبارتاند از اینکه انسان کیست، از کجا آمده، به کجا آمده، برای چه آمده، با کیست و به کجا خواهد رفت. این سؤالات در حکمت اسلامی و فلسفه انسانشناسی بهعنوان پرسشهای بنیادی مطرحاند و در این اثر در قالب بخشهای جداگانه به آنها پرداخته شده است. نویسنده با استناد به منابع دینی و فلسفی، مفاهیم انسان و رابطه او با جهان، جامعه، خدا و خود را مورد مداقه قرار میدهد و نشان میدهد که شناخت انسان بدون فهم این پرسشها ناقص خواهد بود. از آنجا که مباحث انسان در آثار نویسنده در قالب موضوعات پراکنده مطرح شده بودند، این مجلد بهگونهای گردآوری شده است که این مباحث منسجم و نظاممند عرضه شوند تا خواننده بتواند دیدگاهی جامع درباره انسان از منظر فلسفه و کلام دریافت کند. اثر با تحلیلهای فلسفی و انسانشناختی، در پی تبیین جایگاه انسان در کل نظام وجود و امکانات او برای تعالی است و سعی میکند نگاههای گوناگون درباره انسان، از جمله نظرات فلسفی و عرفانی را در یک چارچوب کلی بازتاب دهد.
کتاب بهسبب نوع ارائه نظاممند موضوعات و پیوند زدن آنها با پرسشهای اساسی وجودی، توانسته است کاربردی نظری برای کسانی فراهم کند که به مطالعه انسانشناسی فلسفی در گفتمان اسلام علاقهمندند. مخاطبان هدف این اثر پژوهشگران و دانشجویانی هستند که میخواهند دیدگاهی علمی و فلسفی درباره مسئله انسانشناسی از منظر حکمت اسلامی بهدست آورند و آن را در تحلیلهای خود بهکار گیرند.
