کتاب «رساله گفتار آریوسیها و پاسخ به آن» اثری مهم از متأله برجسته مسیحی، آگوستین قدیس، است که بهعنوان پاسخی نظاممند و الهیاتی به تعالیم آریوس و پیروانش (آریوسیها) در قرن چهارم و پنجم میلادی تدوین شده است. این اثر، در بستر مناقشات پیچیده و طولانیمدت درباره ذات و جوهر الهی مسیح شکل گرفته و نویسنده در آن با استناد به کتاب مقدس و استدلالهای منطقی، به دفاع از آموزه تثلیث و همذاتبودن پدر و پسر در برابر اندیشه آریوس که مسیح را مخلوق و غیرهمذات با خدا میدانست، میپردازد. این رساله، نقش تعیینکنندهای در تثبیت اعتقادنامه نیقیه و شکلدهی به الهیات مسیحی ارتدکس در دوران باستان متأخر ایفا کرد.
مهمترین ویژگی این کتاب، روش استدلالی و جدلیِ قوی نویسنده است که با تسلط بر فلسفه و الهیات، ضمن تشریح دقیق دیدگاههای رقیب، نقطهضعفهای آنها را با ظرافت تمام آشکار میسازد. او با بررسی و نقد استشهادات آریوسیها از متون مقدس و ارائه تفسیرهای جایگزین مبتنی بر کلّیت کتاب مقدس و سنت کلیسایی، بنیانهای الهیاتی این جریان را به چالش میکشد. این اثر، فراتر از یک پاسخ کلامی، نمونهای درخشان از روششناسی الهیاتی و دفاعیات (آپولوژتیک) نویسنده در مواجهه با بدعتهای معنوی عصر خود به شمار میرود که تأثیری ماندگار بر تمامی مباحث بعدی در باب تثلیث گذاشت.
ترجمه حاضر به قلم علی مردانی، این متن کلاسیک و پیچیده را در دسترس مخاطب فارسیزبان قرار داده است. این ترجمه با حفظ اصالت و دقت محتوای اثر، در کنار ارائه مقدمه و توضیحاتی روشنگر، بستری را فراهم میآورد تا علاقهمندان به الهیات مسیحی، فلسفه دین و تاریخ اندیشه، با یکی از نقاط عطف مناقشات کلامی مسیحیت آشنا شوند. مطالعه این کتاب نهتنها درک عمیقتری از تاریخ شکلگیری اعتقادات بنیادین مسیحیت ارائه میدهد، بلکه شیوههای استدلال و مناظره بر سر مسائل اعتقادی عمیق را در سنتی دیرپا به نمایش میگذارد.
