کتاب «آیینه خدانما: چیستیشناسی عقلی و نقلی نفس با معیار تعریفشناسی منطقی» اثری تخصصی در حوزه انسانشناسی فلسفی و دینی است که با تمرکز بر چیستیشناسی نفس انسان نگاشته شده است. نویسنده با اتخاذ روشی ترکیبی و روشمند، از یکسو به استدلالهای عقلی و فلسفی و از سوی دیگر به آیات و روایات اسلامی تکیه میکند و با بهرهگیری از معیارهای تعریفشناسی منطقی، میکوشد تعریفی دقیق، منقح و علمی از نفس ارائه دهد. ایده محوری کتاب، تبیین نفس به مثابه «آیینه خدانما» است؛ یعنی ساحتی از وجود انسان که قابلیت بازتاب صفات و اسماء الهی و امکان معرفت خداوند را در درون انسان فراهم میسازد.
کتاب با مباحث مقدماتی درباره تاریخچه، ضرورت و جایگاه معرفت نفس آغاز میشود و سپس جایگاه این معرفت را در قرآن و روایات، عقل فلسفی، علم اخلاق، تعلیم و تربیت، فلسفه اخلاق و فلسفه علم اخلاق بررسی میکند. نویسنده در ادامه، نسبت معرفت نفس با فلسفه اسلامی، بهویژه حکمت متعالیه، علم کلام و عرفان اسلامی را به تفصیل تحلیل کرده و تفاوتها و اشتراکهای عرفان نظری و عملی با اخلاق نظری و عملی را روشن میسازد. بخش دوم کتاب به مباحث عمیقتر و انتقادی اختصاص دارد؛ از جمله بررسی اشکالات و پاسخها، تحلیل دیدگاه صدرالمتألهین درباره جسمیتالحدوث بودن نفس، و جمعبندی نهایی مباحث با مقایسههای مفهومی که به تثبیت چارچوب نظری نویسنده در باب ماهیت نفس میانجامد، بدون آنکه پایان بحث به صورت گزارشی یا سطحی مطرح شود.
نقطه قوت اصلی اثر، التزام همزمان به عقلانیت فلسفی، نقل دینی و دقت منطقی در تعریف مفاهیم است. کتاب میکوشد از ابهامگوییهای رایج در مباحث نفس پرهیز کند و با رویکردی تحلیلی، جایگاه معرفت نفس را در منظومه علوم اسلامی بازتعریف نماید. این اثر برای پژوهشگران فلسفه اسلامی، دانشجویان الهیات، علاقهمندان عرفان نظری و خوانندگانی که به دنبال فهمی عمیق و نظاممند از نفس انسان و نسبت آن با معرفت الهی هستند، اثری راهگشا و تأملبرانگیز محسوب میشود.
