کتاب «پنج رساله از محمدکاظم هزارجریبی» در حوزه کلام، اعتقادات و نقدهای علمی تدوین شده و مباحثی حول ایمان، توحید و نقد شبهات با تأکید بر مبانی شیعی و مباحث معارف اسلامی مطرح میسازد. عناوین رسالهها عبارتاند از: محک النبیین فی شأن امیرالمومنین(ع)، سلمانیه، محک الایمان، رافعة التوهم، و رسالهای ناشناخته که با عنوان دعائم الاسلام از آن یاد شده است.
رساله محک النبیین ناظر بر بررسی جایگاه امیرالمؤمنین(ع) و اثبات مقامات ایشان از منظر کلام شیعی است، در حالی که سلمانیه و محک الایمان به مباحث اعتقادی درباره ایمان و تعالیم دین میپردازند. بخشی از مباحث کتاب نیز نقد عرفان و فلسفه است که در بررسی دیدگاههای نویسنده نسبت به عقل و عرفان در آثار دیگر او قابل مشاهده است؛ او در برخی از نوشتههایش نقد صریحی نسبت به عرفا و فلاسفه داشته که نمودهای آن در مباحث کلامی کتابهایش نیز قابل ردیابی است.
پنج رساله، نه فقط گردآوری چند متن مستقل است، بلکه نمایانگر رویکرد کلامی، اعتقادی و نقادانه یک عالم شیعی در دوره قاجار به مسائل نظری و فلسفی است. این اثر از منظر ادبیات دینی و کلام اسلامی دارای ارزش است، زیرا پرسشهای عقیدتی را در قالب پاسخهای نظاممند بررسی میکند و به خواننده زمینه تحلیلی برای فهم سنت کلامی شیعه میدهد. مجموعه حاضر میتواند برای مخاطبانی که به مطالعه کلام اسلامی، مباحث اعتقادی و تاریخ تفکر دینی علاقه دارند، مفید باشد.
