کتاب «غربشناسی علمای شیعه: در تجربه ایران معاصر» اثری پژوهشی درباره نحوه مواجهه و تحلیل تفکر و تمدن غرب از سوی علمای شیعه در تاریخ معاصر ایران است. در این اثر مفصل و جامع، نویسنده در قالب هفت فصل، موضوع «غربشناسی» را از منظر تاریخی، فکری، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و کلامی بررسی میکند و کوشیده است تجربه شیعیان و بهویژه روحانیت شیعه را در مواجهه با چالشهای تمدن غربی در عصر جدید تبیین کند. این کتاب با رویکردی تحلیلی-تاریخی به اهمیت این مواجهه در شکلگیری هویت دینی و ملی ایرانیان و نقش مرجعیت شیعه در این فرآیند معاصر میپردازد، امری که نویسنده آن را از مهمترین مباحث در مطالعات دینی-تاریخی امروز معرفی میکند.
محتوای اصلی کتاب حول بررسیهای دقیق تاریخی و تحلیلی است. در فصلهای متعدد آن، نویسنده نخست کلیات موضوع و پرسشهای بنیادین درباره مفهوم «غرب» و نسبت آن با شیعه را مطرح میکند، سپس موضعگیری علمای شیعه را در برابر چهرههای گوناگون غرب، از چهره کلامی و دینی مسیحیت تا چهرههای سیاسی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی، به تفصیل بحث مینماید. در این تحلیلها مواردی چون رفتار روحانیت در برابر استعمار سیاسی و اقتصادی غرب، واکنشها نسبت به مؤسسات مسیحی و گفتمانهای فرهنگی، و راهبردهای فکری شیعیان در برابری با گفتمان غرب مورد واکاوی قرار گرفته است. همچنین، نویسنده تفاوت رویکردهای غربشناسی جریان دینی در قیاس با جریانهای روشنفکری و دانشگاهی را مورد نقد و تحلیل قرار میدهد و نتیجهگیریهای گستردهای درباره اهمیت تجربه تاریخی مواجهه با غرب ارائه میدهد.
اثر حاضر از حیث اهمیت و تأثیر در مطالعات دینی و پژوهشهای تاریخی معاصر قابل توجه است؛ اثری که نقدهای متعددی را به رویکردهای پیشین نسبت به غرب مطرح کرده و تلاش دارد تصویری واقعگرایانه و مستند از مواجهه فکری و عملی علمای شیعه با تمدن غرب ارائه دهد. این کتاب در حوزه مطالعات دین و تاریخ معاصر ایران مخاطبانی از قبیل پژوهشگران، دانشجویان علوم اجتماعی و سیاسی، و کسانی را که به تحلیل گفتمانهای فرهنگی و تمدنی علاقهمند هستند، مخاطب قرار میدهد و بهعنوان منبعی معتبر در بررسی نقش دین در محوریترین چالشهای هویتی تاریخ معاصر ایران شناخته میشود.
