کتاب «یادداشتهای استاد مطهری: جلد ۱۲» بخشی از طرحی عظیم برای انتشار یادداشتهای الفبایی و موضوعی متفکری است که مبانی فکری‌اش پیونددهنده حکمت سنتی و چالش‌های معاصر محسوب می‌شود. این مجلد که جلد پنجم از بخش موضوعی یادداشت‌ها به شمار می‌رود، در راستای بازیابی و دسته‌بندی دست‌نوشته‌های پراکنده‌ای انتشار یافته است که در طول دهه‌های چهل و پنجاه خورشیدی تدوین شده‌اند. نویسنده این یادداشت‌ها را به عنوان مواد خام پژوهشی و بذر اولیه آثار تحلیلی خود به رشته تحریر درآورده بود. موضوعات این اثر در حوزه کلام جدید، فلسفه دین و روش‌شناسی شناخت است. این کتاب به دلیل ارائه سیر تحول فکری نویسنده و نمایش لایه‌های پنهان منظومه فکری او در مواجهه با مکاتب فکری رقیب، اهمیتی بنیادین در میان آثار او دارد.
خواننده در این کتاب با بخش‌های متنوعی روبرو است که از مباحث انتزاعی فلسفه و کلام آغاز شده و به موضوعاتی نظیر پراکسیس، نماز و مسائل متفرقه ختم می‌شود. بخش مربوط به «پراکسیس» در این کتاب، یکی از کلیدی‌ترین قسمت‌هاست که در آن نویسنده به بررسی تطبیقی مفهوم عمل در تفکر اسلامی و مکتب مارکسیسم می‌پردازد و نسبت میان آگاهی و عمل را واکاوی می‌کند. در حوزه کلام، یادداشت‌ها بر بازتعریف مفاهیم سنتی در برابر شبهات جدید تمرکز دارند و نویسنده تلاش کرده است تا با تکیه بر حکمت متعالیه، پاسخ‌هایی عقلانی برای پرسش‌های وجودی ارائه دهد. بخش مربوط به نماز نیز برخلاف رویکردهای صرفاً فقهی، بر اسرار و فلسفه عبادات با نگاهی عارفانه و در عین حال اجتماعی تأکید دارد. موضوعات متفرقه در انتهای کتاب شامل یادداشت‌هایی پیرامون نقد مدرنیته، تحلیل رفتار اجتماعی مسلمانان و یادداشتهای تفسیری کوتاهی است که نشان‌دهنده احاطه نویسنده بر جزئیات فرهنگی و سیاسی زمانه خویش است و خواننده را با فرآیند شکل‌گیری یک ایده فلسفی آشنا می‌سازد.
ارزیابی نهایی این اثر نشان‌دهنده ارزش بالای آن در فضای دانشگاهی و حوزوی به عنوان یک منبع دست اول برای تبارشناسی اندیشه معاصر اسلامی است. این کتاب به دلیل ماهیت «یادداشت‌گونه»، فاقد ساختار صیقل‌خورده کتاب‌های تالیفی نویسنده است، اما دقیقاً همین ویژگی باعث شده تا صراحت لهجه و لایه‌های عمیق‌تر ذهنی او بدون ملاحظات مربوط به انتشار عمومی، در دسترس محققان قرار گیرد. منتقدان این مجموعه را به دلیل امانت‌داری در نقل دقیق دست‌نوشته‌ها و تنظیم موضوعی هوشمندانه ستوده‌اند، چرا که این یادداشت‌ها ابزار لازم برای بازسازی دستگاه فکری نویسنده را فراهم می‌آورند. مخاطب هدف این کتاب، دانشجویان فلسفه، پژوهشگران مطالعات اسلامی و کسانی هستند که به دنبال درک عمیق‌تر از ریشه‌های تئوریک انقلاب فکری در ایران معاصر می‌گردند.
