كتاب حاضر، چگونگى رشد مفاهیم سیاسی اسلامی را در بطن تحولات سیاسى، در دورههاى سهگانهٔ ولایت، خلافت و سلطنت بررسی کرده است؛ مفاهیمى كه بعدها در فقه سیاسى اسلام نقش محورى داشته و تاكنون اهمیت خود را حفظ كرده است.
زمان نقش مهمى در تطور دیدگاههاى سیاسى اسلامى ایجاد كرده و اجتهاد مسلمانان در میان آرمانگرایى پاکدینان از یک سو، و انگیزههاى قدرتطلبانه حكّام از سوى دیگر، به طرح مفاهیم سیاسى جدیدى انجامید.
بر پایه آنچه در این كتاب آمده، سه قالب «ولایت»، «خلافت» و «سلطنت»، چارچوب سیاست اسلامى در سه دوره متفاوت را تشکیل میدهد؛ دورههایی که از برآمدن اسلام تا برافتادن بنیامیه را تشکیل میدهد. در هر یک از دورههاى مزبور، به تناسب اوضاع و احوال، مفاهیم سیاسى تازهاى پدید آمده، یا در مفاهیم پیشین تغییراتى رخ داده است.