کتاب «مکتب بریلوی؛ تبارشناسی، مبانی و جریانشناسی»، اثری پژوهشی در حوزه فرقهشناسی و جریانهای فکری اهل سنت در شبهقاره هند است که تلاش دارد تصویری مستند، تحلیلی و منظم از شکلگیری، توسعه و باورهای مکتب بریلوی ارائه دهد؛ مکتبی که در نیمه دوم قرن نوزدهم توسط احمدرضاخان بریلوی بنیان گذاشته شد و به سرعت به یکی از بزرگترین جریانهای اهلسنت در هند، پاکستان و بنگلادش تبدیل گردید. موضوع کتاب از آن جهت اهمیت دارد که با وجود گستره وسیع پیروان این مکتب، آثار جامع و میدانی درباره آن کمتر منتشر شده است.
کتاب در سه بخش اصلی تنظیم شده است. بخش نخست به تبارشناسی مکتب بریلوی و زندگی و زمانه احمدرضاخان میپردازد و زمینههای سیاسی-اجتماعی دوره استعمار انگلیس، جنبش خلافت و تحولات منتهی به تشکیل پاکستان را بررسی میکند. بخش دوم به مبانی فکری و اعتقادی این مکتب اختصاص دارد و مفاهیمی مانند جایگاه پیامبر در باور بریلویها، توسل، شفاعت، زیارت قبور، سنت تصوف، طریقت، وحدت وجود و نحوه تعامل آنان با شیعه و وهابیت را تبیین میکند. بخش سوم جریانشناسی معاصر این مکتب است و پراکندگی جغرافیایی و نهادهای آن را در هند، پاکستان، بنگلادش، اروپا، آمریکا، آفریقا و ایران دنبال میکند و به نقش شخصیتها و مؤسسات آموزشی و تبلیغی مرتبط با بریلویها میپردازد.
این کتاب به دلیل اتکا به مطالعات کتابخانهای همراه با دادههای میدانی، از معدود پژوهشهای جامع موجود درباره بریلویها به شمار میآید و میتواند برای پژوهشگران حوزه مطالعات اسلامی، ایران و شبهقاره، فرقهشناسان و فعالان گفتوگوی بینمذهبی مفید باشد. اثر حاضر از یکسو تصویری واقعبینانه از ظرفیتهای این جریان صوفیمشرب ارائه میدهد و از سوی دیگر به اختلافات آنان با وهابیت، نسبت آنان با شیعه و فرصتها و چالشهای تعامل با این جریان در جهان اسلام اشاره میکند. خوانندگان علاقهمند به تاریخ معاصر شبهقاره، نقش تصوف در جوامع اسلامی و شناخت جریانهای تأثیرگذار اهلسنت، از مطالعه این کتاب بهره خواهند برد.
