کتاب «الشخص الاعتباری (به همراه ترجمه و نمودار)» (جلد ۲)، ادامه مجموعهای فقهی و درسی است که به صورت مشترک توسط گروهی از اساتید و صاحبنظران حوزه علمیه قم تدوین شده و به سبب طرح مباحث جدید و اثرگذار در فقه، جایگاه مهمی در میان منابع آموزشی حوزه یافته است. ویژگی برجسته این اثر، ارائه ترجمه روان و نمودارهای تفسیری است تا پیچیدگیهای متن اصلی عربی کاهش یابد و فهم مباحث برای دانشپژوهان آسانتر شود. جلد دوم الشخص الاعتباری، حاوی باب سوم کتاب است و از لحاظ ساختار و نوع پرداختن به موضوع، مکمل جلد نخست به شمار میآید.
محتوای جلد دوم، درباره «احکام شخص اعتباری» سامان یافته است؛ موضوعی که در فقه معاصر جایگاه ویژهای یافته و با مسائل حقوقی و اجتماعی روز پیوند دارد. کتاب ابتدا در چهار مقدمه، نسبت میان شخص طبیعی و شخص اعتباری را بررسی میکند و نشان میدهد احکام چگونه میتوانند میان این دو سنخ از شخصیت جریان یابند. سپس سه دیدگاه مهم در نحوه تمثیل شخص اعتباری مطرح میشود: وکالت، نیابت قانونی با محوریت ولایت و قیمومیت، و ابزار رکنیت. فصلهای اصلی کتاب نیز به دو حوزه مهم میپردازد: نخست، «ملکیت شخص اعتباری» که مشروعیت اسباب تملک، تملیک، انتقال قهری و زوال ملکیت را تحلیل میکند؛ دوم، «حقوق شخص اعتباری» که شامل مباحثی چون حق تحجیر، حق سبق، حق خیار، اقاله و حق شفعه است. این مباحث برای طلاب و پژوهشگران فقه از این جهت اهمیت دارد که در پیوند مستقیم با موضوعات روزمره حقوق عمومی و خصوصی قرار دارد و فهم آن نیازمند تحلیل دقیق مفاهیم فقهی و ساختارهای حقوقی است.
جلد دوم «الشخص الاعتباری» از نظر عمق بحث، انسجام ساختار و کاربردهای فقهی، اثری تاثیرگذار و قابل توجه در مسیر توسعه فقه اجتماعی و حقوق اسلامی محسوب میشود. ترجمه و نمودارهای همراه کتاب نیز ارزش آموزشی آن را دوچندان کرده و آن را برای دانشپژوهان حوزه، پژوهشگران فقه، و دانشجویان حقوق اسلامی به منبعی کارآمد تبدیل کرده است. این جلد بهویژه برای کسانی مفید است که به دنبال فهم دقیقتر نهادهای حقوقی نوپدید از منظر فقه امامیه هستند و میخواهند پیوند میان نظریهپردازی فقهی و مسائل حقوقی معاصر را بهتر درک کنند.
