کتاب «اعجاز بیان»، اثری پژوهشی در حوزه بلاغت اسلامی و زبان عربی است که به بررسی و شرح دو خطبه شگفتانگیز منسوب به امیرالمؤمنین علی(ع) میپردازد: خطبه بدون الف، و خطبه بدون نقطه. نویسنده در ۱۱۲ صفحه، متن این دو خطبه، ترجمه روان، شرح لغات دشوار و تحلیل زبانی آنها را گردآوری کرده است. هدف کتاب، نشان دادن توانایی بیبدیل امام علی(ع) در فصاحت و قدرت بیان است؛ آنهم از طریق خطبههایی که از نظر ساختار زبانی در نوع خود یگانهاند.
نویسنده ابتدا دشواری فنی این دو خطبه را توضیح میدهد: زبان عربی از ۲۸ حرف تشکیل شده که نیمی نقطهدار و نیمی بینقطهاند؛ بنابراین، سخن گفتن بدون استفاده از حروف نقطهدار یا حذف کامل حرفی چون «الف»، به مهارتی استثنایی نیاز دارد. در این کتاب بیش از ۳۰۰ واژه دشوارِ موجود در خطبهها با مراجعه به منابع معتبر لغوی مانند لسانالعرب و مجمعالبحرین تحلیل شده است. از نظر محتوایی، خطبه بدون الف به مباحثی مانند آفرینش، سرنوشت انسان و مبانی جهانبینی میپردازد، درحالیکه خطبه بدون نقطه موضوعاتی همچون معادشناسی و برخی رویدادهای تاریخی مانند ازدواج پیامبر(ص) و امسلمه را مطرح میکند. نویسنده علاوه بر شرح و ترجمه، هر دو خطبه را به شعر نیز درآورده و تلاش کرده پیوند میان مفاهیم کلام امیرالمؤمنین(ع) و منابع اصیل ادبی قرون اولیه را حفظ کند.
«اعجاز بیان» تنها یک پژوهش ادبی نیست، بلکه اثری است که خواننده را با بخشی کمترشناختهشده از میراث کلامی امام علی(ع) آشنا میکند. مطالعه این دو خطبه، همانطور که نویسنده نیز تأکید میکند، تصویری فشرده و عمیق از جهانبینی اسلامی ارائه میدهد و نشان میدهد که چگونه محتوا و ساختار زبانی میتوانند در کنار هم جلوهای از اعجاز بلاغی ایجاد کنند. اضافه شدن ۵۰ سؤال چهارگزینهای در پایان کتاب، آن را برای دورههای آموزشی، مسابقات فرهنگی و مطالعات گروهی نیز کاربردی کرده است. این اثر برای دانشجویان، پژوهشگران زبان عربی، علاقهمندان به نهجالبلاغه و هر خوانندهای که میخواهد شناخت دقیقتری از شخصیت و سخن امیرالمؤمنین(ع) پیدا کند، منبعی ارزشمند و قابلاعتماد به شمار میآید.
