کتاب «جامعهشناسی دین از دیدگاه دوركیم و ابنسینا»، اثری پژوهشی در حوزه جامعهشناسی دین است. موضوع محوری کتاب بررسی نقش و جایگاه دین در جامعه از منظر دو اندیشمند تأثیرگذار یعنی امیل دورکیم، جامعهشناس فرانسوی با رویکرد سکولار اما مثبت به دین، و ابنسینا، فیلسوف مسلمان با نگاه وحیانی و قدسی به دین است. این کتاب با رویکرد مقایسهمحور، تلاش دارد تفاوتهای بنیادین و اشتراکات این دو متفکر را درباره کارکردها و ضرورت دین در جامعه بررسی کند و از همین منظر، کتاب را میتوان اثری کمنظیر در پیوند میان فلسفه اسلامی و جامعهشناسی مدرن دانست.
کتاب، نخست جامعهشناسی دین را از دیدگاه دورکیم تحلیل میکند؛ دورکیم دین را پدیدهای اجتماعی میداند که کارکرد آن ایجاد انسجام، نظم، معنا و پیوند در جامعه است و در نهایت دین را معادل جامعه تلقی میکند. در مقابل، ابنسینا دین را امر وحیانی و ریشهدار در نیازهای واقعی بشر به قانون الهی و مدیریت زندگی فردی و جمعی میداند. او برای دین، کارکردهایی اعم از هدایت اخلاقی، وضع قوانین اجتماعی، عدالتمحوری، تنظیم روابط اقتصادی و مدیریت سیاسی را برمیشمارد. کتاب سپس در فصل سوم نقاط اشتراک مانند ضرورت دین برای بقای جامعه و نیز اختلافهای مبنایی مانند تصور هستیشناسی، معرفتشناسی و تعریف دین را تبیین میکند، بدون آنکه وارد بحثهای تفصیلی عرفانی یا فلسفی ابنسینا شود و تمرکز را بر ابعاد اجتماعی حفظ کند.
این اثر از آن جهت حائز اهمیت است که یکی از معدود پژوهشهایی است که دورکیم و ابنسینا را در چارچوب جامعهشناسی دین در کنار هم قرار میدهد و از زاویه سکولاریزم و معنویت، جامعه و وحی، به نقش دین در ساماندهی اجتماعی میپردازد. برای پژوهشگران حوزه دین، دانشجویان جامعهشناسی، فلسفه اسلامی و مطالعات مدرنیته، این کتاب منبعی سودمند برای درک تطبیقی دو رویکرد متفاوت است؛ رویکردی که دین را محصول جامعه میداند و رویکردی که جامعه را نیازمند دین و برآمده از آن. مطالعه این کتاب برای کسانی که به فهم نسبت دین و اجتماع در جهان جدید علاقهمندند، توصیه میشود.
